De paalworm Teredo navalis kan een enorme bedreiging gaan vormen voor de goedbewaarde wrakken in de Baltische Zee. Maar de vraag is of het leefgebied van de Teredo navalis zich ook daadwerkelijk uitbreidt naar die zee. En als dat gebeurt, wat kunnen we dan doen? Kunnen we de scheepswrakken dan beschermen?
Achtergrond en inhoud
De Baltische Zee is diep, koud en erg brak. Het ontbreken van zuurstof op grotere diepte en het bijna zoutloze water zijn ideaal om houten scheepswrakken lange tijd in goede staat te bewaren. Dat blijkt uit de recente vondsten van scheepswrakken als de Vrouw Maria, de St.-Michael, het Leeuwenwrak, de Seahorse en het Ghost Ship. Die schepen zijn na eeuwen nog zo goed bewaard dat ze nog met de masten omhoog op de bodem staan. Bijna nergens anders in de wereld zijn de bewaarcondities zo ideaal. En dus vinden we ook bijna nergens anders zulke goedbewaarde eeuwenoude schepen.
Financiering van de VOC
Dat veel van de scheepswrakken op de bodem van de Baltische Zee van Nederlandse oorsprong zijn, is niet zo verassend. We weten immers dat de handel op de Baltische Zee belangrijk was voor Nederland. Per jaar passeerden er duizenden Nederlandse schepen door de Sont, de toegang tot de Baltische Zee tussen Zweden en Denemarken. En van de bulkhandel in granen, hout en onder andere ijzer werd Nederland rijk en kon het de VOC financieren. Zonder deze handel dus geen Verenigde Oost-Indische Compagnie.
Paalworm actief
Het cultureel erfgoed op de bodem van de Baltische zee is dus in uitstekende conditie. Toch is er een maar. Aan de zuidkust van Zweden en aan de kusten van Denemarken en Duitsland is namelijk de houtvernietigende paalworm Teredo navalis actief. Die paalworm vormt nu al een grote bedreiging voor het archeologisch archief in de Waddenzee en de Noordzee.
De paalworm zou nu ook een bedreiging kunnen gaan vormen voor de goedbewaarde wrakken in de Baltische zee. De vraag is alleen of het leefgebied van de Teredo navalis zich ook verder gaat uitbreiden tot in de Baltische zee. En als dat gebeurt, kunnen we de scheepswrakken daar dan tegen beschermen?
Voorspellend model
We maken in dit onderzoek in de eerste plaats een voorspellend model voor de verspreiding van Teredo navalis in de Baltische zee. Daarnaast maken we twee handleidingen. Eén voor het gebruik van het model dat de mogelijke verspreiding van de paalworm berekent en één voor het gebruik van beschermingstechnieken. We verzorgen bovendien een eindpublicatie in de vorm van een boek.
Projectleider
M.R. Manders, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Betrokkenen
Technical Research Institute of Sweden, het Deense Nationale Museum, Geological Survey of Denmark and Greenland, Viking Schip Museum in Roskilde, De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, de Universiteit van Gothenburg en een adviserend orgaan met wetenschappers uit Frankrijk, Finland en Duitsland.
Planning
Juni 2009 – juni 2011
