Als Rijksdienst omschrijven we het cultuurlandschap als het door menselijk denken en handelen bepaalde en gevormde deel van de Nederlandse ruimte. Oftewel: het geheel van ons (ondergrondse) landschap, zowel land als water, zowel stad als platteland. Cultuurlandschap vormt de verbindende schakel tussen archeologisch en gebouwd erfgoed. Ook archeologisch en gebouwd erfgoed zijn immers onderdeel van het landschap.
Landschap onder druk
Ons cultuurlandschap staat onder druk door de aanleg van infrastructuur, moderne landbouw en verstedelijking. Aan de hand van de Nota Ruimte beschermt het Rijk bijzondere waarden en versterkt landschappelijke kwaliteit. Provincies, waterschappen, gemeenten en natuurbeheerders houden hier bij de uitvoering van hun ruimtelijke beleid en taken rekening mee.
Beschermen versus begeleiden
Hét kenmerk van ons cultuurlandschap is verandering. Sinds de 300 duizend jaar dat ons land is bewoond, neemt de invloed van de mens op het landschap toe. Denk maar aan bedijkingen, grondstofwinningen, aanleg van wegen en groei van steden. Beschermen van het cultuurlandschap is lastig. De kunst is veranderingen in het cultuurlandschap zodanig te begeleiden dat de diverse stadia van de landschapsgeschiedenis herkenbaar blijven. Dat zetten ook wij ons voor in.
Wat doen wij?
Om landschappelijke waarden te beschermen is kennis nodig. Die hebben wij in huis. Wij doen in alle breedte onderzoek naar de geschiedenis van het Nederlandse landschap. Wat zien we in onze huidige landschappen en steden terug van het verleden? Hoe kunnen wij kennis over het verleden benutten bij gebiedsontwikkeling of natuurontwikkeling? Bij dat soort vragen is de Rijksdienst graag betrokken.
Juist omdat ons cultuurlandschap als rode draad loopt door ander beleid, zorgen wij ervoor dat de uitgangspunten van de Nota Ruimte ook een plek krijgen in bijvoorbeeld architectuurbeleid of de Modernisering van de Monumentenzorg. Ook internationaal dragen we ons steentje bij. Denk aan de de Werelderfgoedlijst van Unesco, Verdrag van Valetta en de Europese Landschapsconventie.
Hoe bewaken we het cultuurlandschap?
Veranderingen in ons landschap worden op verschillende manieren begeleid/beschermd. De waarde van historisch cultuurlandschap wordt beschermd in bestemmingsplannen. Gebieden van nationaal belang kunnen beschermde stads- en dorpsgezichten worden. Provincies hebben de Natuurbeschermingswet tot beschikking om landschapsgezichten te beschermen. Grotere landschappen kunnen Nationaal landschap worden.
We werken ook nauw samen met terreinbeheerders zoals Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer of provinciale Landschappen. Zij bezitten vaak grote natuurgebieden. Samen bewaken we de vaak grote cultuurhistorische waarden van deze terreinen.
Landschappen van (inter)nationaal belang
Nationale landschappen zijn door het Rijk aangewezen. Wij benoemen de aanwezige waarden van die landschappen. Ook adviseren wij de provincies en gemeenten als cultuurhistorische waarden van die landschappen een plek moeten krijgen in structuurvisies of bestemmingsplannen. We brengen dan onze kennis in over de geschiedenis van stad en landschap, maar ook over hoe om te gaan met cultureel erfgoed. Soms doen we nieuw onderzoek om cultuurhistorische waarden te duiden en in plannen te vertalen.
