In Nederland zijn meer dan 400 door het rijk aangewezen beschermde stads- en dorpsgezichten. De wettelijke grondlsag hiervoor ligt in artikel 35 van de Monumentenwet 1988. Daarnaast zijn er gemeenten die op basis van de lokale erfgoedverordening gemeentelijke beschermde gezichten hebben aangewezen.

Momenteel is de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed bezig de informatievoorziening over beschermde gezichten uit te breiden. In deze handreiking en in de projectenbank cultuurhistorie zijn voorbeelden van ruimtelijke plannen in beschermde gezichten opgenomen (zie erfgoed borgen en de praktijkvoorbeelden in deze handreiking en projectenbank cultuurhistorie).

Lees hier meer over de juridische achtergrond van beschermde stads- en dorpsgezichten. Jurisprudentie met betrekking tot beschermde gezichten is hier te vinden. Over de economische voordelen van de status beschermd stads- of dorpsgezicht is ook informatie aanwezig

Bestemmingsplan of beheersverordening?

Hier leest u hoe u stads- en dorpsgezichten met het bestemmingsplan kunt borgen. Belangrijk daarbij is te onderkennen dat het instrument beheersverordening voor beschermde stads- of dorpsgezichten in veel gevallen niet wenselijk is. Het instrument van de beheersverordening is destijds bij amendement van de Tweede Kamer (alsnog) in de nieuwe Wet ruimtelijke ordening opgenomen (Wro). Gesuggereerd werd dat met name beschermde gezichten zich zouden lenen voor de toepassing van dit instrument, omdat zich hier immers toch geen nieuwe ontwikkelingen (zouden) voordoen. In de praktijk ligt dat genuanceerder; op basis van de aanwezige waarden en belangen kan soms sprake zijn van een beheersopgave, maar soms ook meer van een ontwikkelopgave, of een mix daarvan.

In de Nota van Wijziging (28 juni 2007) van de Invoeringswet Wet ruimtelijke ordening is onder C op pagina 14/15 de exacte wetstechnische context geschetst met een uitleg van welke afwegingen ten aanzien van de keuze bestemmingsplan of beheersverordening kunnen worden gemaakt waar het gaat om beschermde gezichten. Rechts op deze pagina is de Nota van Wijziging te downloaden.

Subsidies

Er bestaan op rijksniveau geen subsidieregelingen voor beschermde stads- en dorpsgezichten. Er bestaan wel provinciale en gemeentelijke regelingen. In sommige gemeenten bestaan fondsen waarbij eigenaren van beeldbepalende panden in beschermde stads- en dorpsgezichten bij restauratie een goedkope lening kunnen krijgen. Een Cultuurfondshypotheek is hier een voorbeeld van. Dit is een hypotheek met een lage rente om de kosten voor restauratie of onderhoud (deels) te financieren. Een aantal gemeenten in Nederland heeft een eigen fonds waaruit leningen worden verstrekt. Hoe dit is in uw gemeente / provincie kunt u opvragen bij de betreffende overheid.

Beschermde gezichten in Google Earth

Klik hier voor het aanvragen van een Google Earth-kaartlaag van de beschermde stads- en dorpsgezichten.