Kans of verplichting
Het inventariseren van cultureel erfgoed is een eerste stap richting het vastleggen van een cultureel erfgoed ambitie in een structuurvisie: het is een kans om archeologische, historisch (steden)bouwkundige en historisch-geografische waarden in beeld te brengen. In het kader van het opstellen van een bestemmingsplan kan het inventariseren van cultureel erfgoed ook een onderzoeksverplichting zijn.
Cultureel erfgoed = archeologie + historische bouwkunst + historische geografie
Cultureel erfgoed bestaat uit archeologische, historisch (steden)bouwkundige en historisch-geografische aspecten. Een complete inventarisatie van cultureel erfgoed waarden bevat daarom een beschrijving van deze drie waarden (voor zover aanwezig in een gebied).
- Archeologische waarden zijn bijzondere zichtbare en onzichtbare resten van vroegere culturen op het land, in de bodem en onder water.
- Bij historische (steden)bouwkundige waarden gaat het om gebouwde elementen met bijzondere betekenis, zoals molens, bruggen, kastelen of hele dorpen en binnensteden.
- Historisch-geografische waarden verwijzen naar de ontstaanswijze en bijzondere plekken van onze cultuurlandschappen, zoals polders, kavelstructuren, terpen en het landschap van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
Waardevaste en waardevolle elementen
Bij het inventariseren van cultureel erfgoed is het handig om onderscheid te maken tussen twee categorieën cultureel erfgoed:
- Waardevaste elementen: welke cultureel erfgoed waarden hebben een beschermde status en moeten minimaal meegenomen worden in een inventarisatie ten behoeve van een structuurvisie? Waardevaste elementen zijn vastgelegd in bijvoorbeeld de rijksmonumentenlijst of provinciale verordeningen. Voor het bepalen van de waarde van erfgoed wil je tevens weten waarom dit cultureel erfgoed een bijzondere status heeft gekregen.
- Waardevolle elementen: wat zijn bijzondere of kansrijke cultureel erfgoed waarden (niet beschermd / waardevast)? Deze waardevolle elementen kunnen een belangrijke rol spelen bij het bepalen van een gemeentelijke ambitie. Een bijzondere industriële geschiedenis of de aanwezigheid van diverse waterrelicten kan bijvoorbeeld de focus van gemeentelijk beleid bepalen. Waardevolle elementen zijn onder andere opgenomen in provinciale waardekaarten.
Bronnen
Voor het inventariseren van cultureel erfgoed zijn bronnen beschikbaar met informatie over waardevast en waardevol erfgoed. Naast deze specifieke bronnen, kan men ook gebruik maken van historische en geomorfologische kaarten, fotomateriaal, toponymie onderzoek, etc. Ook een monumentencommissie (als adviseur), historische of heemkunde kring, musea of bewoners kunnen een belangrijke bron zijn. Verder kunnen voorbeelden van gemeentelijke inventarisaties een belangrijke inspiratiebron zijn om de eigen cultureel erfgoed waarden in beeld te brengen.
Naast deze bronnen bestaan diverse (gebiedsgerichte) methoden om cultureel erfgoed waarden te inventariseren en af te wegen in relatie tot hun omgeving.
