Zaaknummer: 201100680/1/H2
Datum van uitspraak: 10 augustus 2011
Gemeente: Kaatsheuvel
Trefwoorden: aanwijzing topmonument, deskundigenadvies, stedenbouwkundige waarde
Relevante passages: gehele uitspraak
Hoofdlijn
Hoewel het complex dateert van vóór 1940 heeft de rechtbank Breda het Parochiecomplex Sint Jozef aan mogen wijzen als beschermd (top-)monument. Niet alleen architectonische, maar in het bijzonder ook stedenbouwkundige waarden van het complex zijn daarbij van belang.
Korte inhoud
De rechtbank Breda heeft in 2010 het complex Parochiekerk Sint Jozef in Kaatsheuvel aangewezen als beschermd rijksmonument. Deze zaak betrof een beroep tegen een eerdere beslissing van de rechtbank, tegen de afwijzing van de staatssecretaris het complex als beschermd monument aan te wijzen. Nu het complex alsnog als monument werd aangewezen werd door de Parochie Kaatsheuvel beroep in gesteld.
Aanwijzing
De oorspronkelijke aanvraag tot inschrijving in het monumentenregister werd ingediend door de stichting STERK in Kaatsheuvel. De Raad voor Cultuur bracht hierover in 2006 advies over uit. Hierin werd het complex onder andere beschreven als “gaaf voorbeeld van katholieke interbellumarchitectuur” met een hoge complexwaarde en hoge stedenbouwkundige waarde. Volgens de Raad voor Cultuur is sprake van een topmonument dat met sloop wordt bedreigd. De staatssecretaris was hierop van oordeel dat het complex monumentwaardig is, maar niet als topmonument kan worden beschouwd. Dit betekent dat (volgens de Tijdelijke beleidsregel uit 2007) het complex (omdat het van voor 1940 is) niet meer als beschermd monument kan worden ingeschreven.
Volgens de Tijdelijke beleidsregel aanwijzing beschermde monumenten (2004) moet sprake zijn van een topmonument dat in zijn voortbestaan wordt bedreigd. Een object of complex is een topmonument indien sprake is van (kort gezegd) kenmerkende, toonaangevende monumenten met een onmisbare ‘ijkwaarde’. Hoewel deze beleidsregel bedoeld is voor monumenten van na 1940 zijn oudere monumenten hier niet van uitgesloten.
Cultuurhistorische waarde
Voor het beroep in 2010 werd advies uitgebracht door de Stichting Advisering Bestuursrechtspraak voor Milieu en Ruimtelijke Ordening (StAB). De conclusie van dit rapport was dat sprake is van een unieke situatie. Het betreft een grootschalige uitbreiding in een kleine kern. Het betreft een complex met een hoge architectonische en stedenbouwkundige waarde dat als topmonument moet worden aangemerkt. In een aanvullend advies wordt vooral de stedenbouwkundige ligging als monumentwaardig beschreven.
De parochie is van mening dat de StAB teveel nadruk legt op de stedenbouwkundige waarde. Zo zou het complex niet het uitgangspunt zijn geweest voor een geplande uitbreidingswijk.
De Afdeling is van oordeel dat de StAB hiervoor voldoende motivatie heeft gegeven. Zo wordt er in het oorspronkelijke plan (hoewel dat uiteindelijk slechts gedeeltelijk is gerealiseerd) dat de kerk als ‘hoofdmonument’ van de omgeving bedoeld is. Omdat de staatssecretaris onder andere na het advies van de StAB van oordeel was dat het complex inderdaad een topmonument is heeft de rechtbank in 2010 terecht zelf in de zaak mogen voorzien en zo het complex als monument aan mogen wijzen.
Ook het financiële belang van de parochie heeft geen invloed op de aanwijzing. De Afdeling oordeelt dat aanwijzing tot beschermd monument wijzigingen of zelfs sloop niet in de weg staat. Deze belangen dienen te worden afgewogen bij de aanvraag van een monumentenvergunning. Het beroep is ongegrond.
Lees hier de volledige uitspraak op de website van de Raad van State.
