Planvorming/Ruimtelijke Ordening

Het is niet nodig in een bestemmingsplan een beschermende regeling op te nemen met betrekking tot wettelijk beschermde monumenten omdat dit al in de Monumentenwet 1988 is geregeld. Het verdient wel aanbeveling op de plankaart (eventueel als medebestemming) aan te geven dat er sprake is van een wettelijk beschermd monument. Uiteraard moet bij dubbelbestemming rekening worden gehouden met de eisen die het behoud van de ter plaatse aanwezige archeologische waarden stelt.

Hiervoor kan het beste de website van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu geraadpleegd worden.

Om te voorkomen dat een analyse van alle in de provincie aanwezige bestemmingsplannen gemaakt moet worden is het verstandig de in de Memorie van Toelichting op het wetsvoorstel Archeologische Monumentenzorg omschreven systematiek te hanteren. Daarin wordt het volgende omschreven:

Dat wordt onderkend. Dit is onderdeel van een breder probleem: handhaving van bestemmingsplannen laat vaak te wensen over.

Om in het bestemmingsplan voorwaarden te scheppen voor een niet veranderende grondwaterstand is het beter in een aanlegvergunningstelsel werken die gericht zijn op het beïnvloeden van de grondwaterstand (zoals het graven of dempen van greppels of sloten) vergunningplichtig te maken. Aan het verlenen van een vergunning kan dan de voorwaarde worden gesteld dat bewezen moet worden dat er geen schade (meer) optreedt (onderzoeksplicht).

Het betreft hier uitsluitend een wijzigingsbevoegdheid met betrekking tot dubbelbestemmingen. Na wijziging ligt er dus altijd nog een (onveranderde) primaire bestemming op het terrein. Dubbelbestemming is uitsluitend een middel om een aanleg- of bouwvergunningstelsel op de kaart aan te geven en daarmee afwegingen omtrent bouwactiviteiten te sturen en/of onderzoek af te dwingen.

In eerste instantie zal bij de voorbereiding van een bestemmingsplan al beoordeeld moeten worden waar de archeologische resten in situ behouden moeten blijven en waar behoud ex situ mogelijk is. In dit laatste geval kan in de bestemmingsplanvoorschriften een onderzoeksverplichting worden opgenomen.

Deze bepaling is opgenomen om te voorkomen dat voor kleine ingrepen archeologisch onderzoek ook verplicht wordt gesteld. Als het in de concrete gemeentelijke situatie ongewenst is dat de bovenstaande situatie zich voordoet kan deze bepaling weggelaten of aangepast worden.

Per geval zal moeten worden afgewogen of de mogelijkheid bestaat dat kleine ingrepen buiten het bouwverbod gelaten kunnen worden.

Een gemeente moet zelf afwegen op welk moment zij onderzoek wil (laten) uitvoeren. Om bestemmingen met en zonder archeologische waarden te hanteren moet al bekend zijn waar die waarden liggen, met andere woorden, er moet al karterend en waarderend onderzoek zijn uitgevoerd. Bij een ontwikkelingslocatie is dit goed mogelijk maar een gemeente zal in geval van een consoliderend bestemmingsplan er toch meestal voor willen kiezen archeologisch onderzoek uit te stellen tot het moment dat er daadwerkelijk bouwactiviteiten plaatsvinden.

Ook bij wijzigingsbevoegdheden die niet voortvloeien vanuit het archeologisch belang kan, indien dat nodig is vanuit het oogpunt van archeologische monumentenzorg, een bepaling worden opgenomen dat van deze wijzigingsbevoegdheid alleen gebruik wordt gemaakt indien uit onderzoek is gebleken dat eventuele archeologische waarden niet worden aangetast.

Het gaat hier om advisering aan het gemeentebestuur in het kader van de besluitvorming over de aanlegvergunning. Het staat provincies en gemeenten uiteraard vrij een eigen afweging te maken of zij nadere advisering nodig vinden en door wie deze advisering moet plaatsvinden. Burgemeester en wethouders kunnen hiervoor leunen op de deskundigheid van een ander bestuursorgaan of bijvoorbeeld de eigen monumentencommissie aanwijzen.

Iedere archeologische en ruimtelijke situatie kan andere eisen stellen. Het is dus altijd mogelijk meer of minder beperkingen aan het grondgebruik op te leggen.

Er wordt onderscheid gemaakt tussen selectieadvies en selectiebesluit. Het selectieadvies wordt gegeven op basis van archeologisch-inhoudelijke argumenten (conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA)). Dit advies kan bij rijksprojecten en/of rijksbelang gegeven worden door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Bij veel andere (bestemmings)plannen kan het selectieadvies door de provinciaal archeoloog gegeven worden. Daarnaast kunnen archeologische (advies) bureaus een selectieadvies geven.

Als een opdrachtgever een offerteaanvraag voor onderzoek vergezeld doet gaan van een PvE zijn de offertes beter vergelijkbaar. Als het PvE is beoordeeld door een instantie die in het kader van een ruimtelijke ordenings-procedure goedkeuring aan het plan moet verlenen (meestal de provincie) dan is de kans groot dat in ieder geval de uit het onderzoek verkregen informatie adequaat is. Dit geldt des te meer omdat deze instantie in een later stadium van de planprocedure beslist over het al dan niet goedkeuren van het plan, op basis van de uit het onderzoek verkregen informatie (zie ook art.

De opgravingsbevoegdheid van een gemeentearcheoloog strekt zich meestal alleen uit tot de grenzen van de gemeente waar hij is aangesteld. Als een naastliggende gemeente deze archeoloog wil laten opgraven binnen haar gemeentegrenzen, dan moeten de gemeentes hierover een samenwerkingsovereenkomst sluiten.

Voor het antwoord op deze vraag kunt u het best terecht op de website van Vereniging voor Ondernemers in Archeologie (VOIA). Op deze website presenteren bedrijven zichzelf en hun producten en vindt u tevens links naar de websites van de bedrijven zelf. De opgravingsbevoegde bedrijven vindt u hier.

De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed toetst PvE's bij wettelijk beschermde monumenten, voor bedrijven die onder een projectvergunning opgravingsbevoegdheid werken en voor partners waarmee de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed een convenant heeft afgesloten. In een aantal gevallen bekijkt de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed PvE's.

In het 'stappenplan' wordt aangegeven welk traject bij planvorming bewandeld moet worden als het gaat om het inpassen van archeologische waarden en verwachtingen. Het is van groot belang om in een zo vroeg mogelijk stadium van de planvorming rekening te houden met de archeologische waarden en verwachtingen en wel voordat men aanvangt met de globale invulling van een plangebied. Het stappenplan gaat uit van een brede inventarisatie van wat er bekend is over de archeologische waarden.

Hier kan iedereen zelf een uitsnede van de AMK (Archeologische Monumenten Kaart) en de IKAW (Indicatieve Kaart Archeologische Waarden) downloaden. Op verzoek kan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed deze kaarten toesturen, met uitleg hoe ze gebruikt moeten worden. Voor de vervolgstappen kan het 'stappenplan' gevolgd worden. Tevens is hier het rapport 'Archeologie en bestemmingsplannen’ te downloaden.