In Archis wordt een aantal gegevenssoorten bijgehouden. Zo bevat Archis de gegevens van ongeveer 80.000 vondstmeldingen en 13.000 monumenten. De herkomst van deze gegevens is divers, evenals de kwaliteit van de informatie. Hierdoor wordt wel eens getwijfeld aan de betrouwbaarheid van Archis. Het is voor de gebruiker van de informatie daarom van belang de aard en herkomst te kennen en daarmee inzicht te krijgen in de bruikbaarheid en de kwaliteit van de aangeboden informatie.
Archis kent een zogenaamd logisch gegevensmodel. Hierin is aangegeven wat in Archis wordt vastgelegd en op welke wijze dit gebeurt. Ook staat vast op welke wijze gegevens aan elkaar gerelateerd zijn. Zo worden onderzoeksgebieden (in Archis termen: onderzoeksmeldingen) vondstmeldingen (waarnemingen), vondsten en grondsporen (artefacten), vindplaatsen (complexen) en archeologisch waardevolle terreinen (monumenten) geregistreerd. Deze verschillende gegevenssoorten zijn niet alleen in database-technische zin aan elkaar gekoppeld, ze hebben ook een functionele en ruimtelijke relatie. Deze is als volgt te beschrijven:
Een onderzoek kan nul, een of meer waarnemingen opleveren; een waarneming heeft een of meer artefacten; artefacten van een of meer waarnemingen kunnen gezamenlijk een archeologisch complex vormen; een monument omvat geheel of gedeeltelijk één of meerdere archeologisch complexen.
Waarnemingen
De archeologische inhoud is dus afkomstig van de waarnemingen. Omdat juist deze bron zo uitermate divers van herkomst, ouderdom, nauwkeurigheid en mate van detail is, brengt het gebruik van het bestand aan waarnemingen een risico met zich mee, zeker wanneer gewerkt wordt met grote aantallen gegevens, waarbij de individuele waarneming niet meer op kwaliteit beoordeeld wordt. In een kaartbeeld is dit bijna altijd het geval. Ook statistische analyses zijn onbetrouwbaar wanneer men één waarneming gelijk stelt aan één vindplaats: er kunnen altijd meer waarnemingen op één locatie gedaan zijn. Zo zijn er binnen Archis vindplaatsen geregistreerd waarop in de loop der jaren wel 25 waarnemingen zijn gedaan.
Filter
Om dit potentieel foutgevoelige gebruik van de gegevens tegen te gaan biedt Archis2 de mogelijkheid archeologische complexen vast te leggen. Het maakt hierbij niet uit of deze nog bestaan of niet: het archeologisch complex geeft de interpretatie van de vondsten weer, bijvoorbeeld of het gaat om een nederzetting, een grafveld of wellicht een romeinse weg. De vaststelling of iets een complex is, kan alleen gedaan worden op basis van betrouwbare waarnemingen. Hiermee bieden we feitelijk een filter voor onnauwkeurige of anderszins minder bruikbare waarnemingen. Deze zullen namelijk nooit gebruikt worden voor de vorming van een archeologisch complex.
Waarde
Als het complex nog bestaat op de oorspronkelijke locatie, dan kan de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in samenspraak met de provincie de waarde vaststellen. In dat geval wordt het complex een monument genoemd, veelal begrensd door in het landschap zichtbare elementen, zoals sloten, wegen en dergelijke. In zeer bijzondere gevallen wordt een dergelijk terrein wettelijk beschermd. Een dergelijke aanwijzing wordt bij het kadaster ingeschreven en vanaf dat moment zijn er beperkingen in het gebruik van het terrein.
Evaluatie
De nu in Archis opgenomen archeologische complexen behoren vrijwel alle tot een monument. Om het bestand aan complexen te completeren is een omvangrijke evaluatie van het waarnemingen bestand noodzakelijk. Deze evaluatie moet nog van start gaan: de benodigde fondsen moeten nog geworven worden. Desalniettemin is de basis hiervoor met Archis2 gelegd.
Meer informatie
Voor meer informatie verwijzen we hiernaast naar Standardisation. The key to archaeological data quality.
Dit artikel is gepubliceerd in L. garcía Sanjuan & D.W. Wheatley (ed.), Mapping the Future of the Past, Managing the Spatial Dimension of the European Archaeological resource. Sevilla, 2002.
